Khái quát lịch sử Nhật Bản qua từng thời kỳ (Phần 2)

Ở phần 1, chúng ta đã được tìm hiểu Khái quát lịch sử Nhật Bản những ngày đầu sơ khai, phần 2 này sẽ là nối tiếp lịch sử Nhật Bản thời kỳ Trung thế và Nhật Bản hiện tại.

4. Lịch sử Nhật Bản Thời Trung Thế

    Nhật Bản thời kỳ Kamakura (1185 – 1333)

    Thời kỳ Kamakura ghi dấu mốc quan trọng trong lịch sử Nhật Bản với sự ra đời của chính quyền quân sự Mạc phủ. Bắt đầu từ năm 1185, Minamoto no Yoritomo chính thức lên ngôi Chinh di Đại tướng quân, đặt nền móng cho Mạc phủ Kamakura tại Kamakura, phía nam Kyoto.

    Dưới sự lãnh đạo của Yoritomo, Mạc phủ Kamakura thực hiện nhiều cải cách, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của Nhật Bản trên nhiều lĩnh vực:

•     Nông nghiệp: Nông nghiệp Nhật Bản phát triển vượt bậc nhờ áp dụng kỹ thuật sử dụng súc vật kéo, nâng cao năng suất và thu hoạch hai lần mỗi năm.
•     Quân sự: Yoritomo củng cố quân đội, tạo dựng lực lượng samurai hùng mạnh bảo vệ đất nước.
•     Thương mại: Mở rộng giao thương với các nước láng giềng, thúc đẩy kinh tế phát triển.
•     Yoritomo thiết lập hệ thống thủ độ và địa đầu để quản lý các vùng lãnh thổ. Vùng thủ hộ, lãnh chúa samurai được giao quyền cai quản một vùng đất nhất định. Vùng địa đầu, khu vực biên giới được bảo vệ bởi các binh lính.
•     Thời kỳ Kamakura chứng kiến sự du nhập và phát triển mạnh mẽ của các giáo phái Phật giáo mới từ Trung Quốc như Judo, Thiền tông và Nichiren, thu hút đông đảo tín đồ Nhật Bản.
•     Sau khi Yorimoto qua đời, gia đình Hojo nắm quyền nhiếp chính cho các Chinh di Đại tướng quân. Dòng dõi Minamoto dần suy yếu, nhưng Hojo vẫn tiếp tục nắm giữ quyền lực, kiểm soát cả triều đình và Mạc phủ.
•     Cuối thời kỳ Kamakura, Thiên hoàng Go - Daigo nỗ lực khôi phục quyền lực cho triều đình, lập ra triều đình đối lập ở Yoshino. Cuộc xung đột kéo dài 57 năm kết thúc với chiến thắng thuộc về gia đình Ashikaga, mở ra thời kỳ Muromachi (1336 – 1573).

    Nhật Bản thời kỳ Nam Bắc Triều (1336 – 1392)

    Thời kỳ Nam Bắc Triều ghi dấu một giai đoạn hỗn loạn trong lịch sử Nhật Bản qua các thời kỳ với sự tồn tại song song của hai triều đình đối lập:

•     Triều đình Bắc: được thành lập bởi Ashikaga Takauji tại Kyoto.
•     Triều đình Nam: do Thiên hoàng Go - Daigo cai trị, khởi đầu ở Yoshino.
•     Hai triều đình liên tục xảy ra xung đột, trang giành quyền lực cai trị đất nước. Các cuộc chiến tranh diễn ra liên miên, gây ra nhiều hậu quả nặng nề cho xã hội Nhật Bản. Cuối cùng, triều đình Bắc đã giành chiến thắng trong cuộc chiến. Triều đình Nam buộc phải di dời đến đảo Shikoku, chính thức chấm dứt thời kỳ Nam Bắc Tiều vào năm 1392.

    Nhật Bản thời kỳ Muromachi (1392 – 1573)

    Bắt đầu với sự thống nhất đất nước dưới quyền Mạc phủ Ashikaga do Ashikaga Takauji thành lập. Thời kỳ này kéo dài đến năm 1573 khi Tokugawa Ieyasu thành lập Mạc phủ Tokugawa.

    Tuy nhiên, quyền lực của Mạc phủ Ashikaga dần suy yếu qua thời gian. Các thủ lĩnh samurai địa phương, được gọi là đại danh, ngày càng có quyền lực và cát cứ, dẫn đến tình trạng phân quyền trong xã hội.

    Mặc dù chịu ảnh hưởng bởi biến động chính trị, thời kỳ Muromachi ghi dấu ấn bởi sự phát triển rực rỡ của nghệ thuật và văn hóa Nhật Bản. Các môn nghệ thuật truyền thống như cắm hoa (Ikebana), trà đạo (Sado), thư pháp (Shodo), kịch Noh (Nohgaku) đã ra đời và phát triển mạnh mẽ, góp phần định hình bản sắc văn hóa Nhật Bản cho đến ngày nay.

    Nhật Bản thời kỳ Sengoku (1493 – 1603)

    Đánh dấu một giai đoạn đầy bất ổn trong lịch sử Nhật Bản về mặt chính trị, xã hội và quân sự. Quyền lực trong xã hội ngày càng chuyển đổi từ tầng lớp lãnh đạo cao cấp xuống tầng lớp thấp hơn: từ Chinh di Đại tướng quân sang gia đình Hosokawa, sau đó là gia đình Miyoshi và kết thúc là gia đình Matsunaga. Các danh thủ hộ ngày càng tăng cường quyền lực của mình, thay thế tầng lớp quý tộc truyền thống trong việc kiểm soát các vùng đất. Họ tự vững trong lãnh thổ của mình và khao khát mở rộng sự ảnh hưởng của mình.

    Nhật Bản thời kỳ Azuchi - Momoyama (1573 – 1603)

    Là giai đoạn quan trọng trong quá trình thống nhất đất nước Nhật Bản. Hai vị tướng quân xuất sắc là Oda Nobunaga và Toyotomi Hideyoshi, đã đóng góp lớn vào sự thành công của quá trình này. Trong giai đoạn này, lịch sử Nhật Bản chứng kiến sự xuất hiện đầu tiên của người Châu Âu đầu tiên đã đến Nhật Bản, mang theo súng ống và đạo Kitô. Mở đầu cho thời kỳ buôn bán với các quốc gia ngoại quốc, đạo Kitô và thương mại quốc tế đã phát triển mạnh mẽ dưới thời Oda và tiếp tục vào đầu thời Toyotomi.

    Tuy nhiên, Toyotomi cuối cùng đã nghi ngờ về ý định chiếm đất đai của người Châu Âu và ban lệnh trục xuất các truyền giáo. Mặc dù vậy, hoạt động buôn bán vẫn tiếp tục. Trong lĩnh vực văn hóa, trường phái hội họa Kano và trà đạo đạt đến đỉnh cao của sự phồn thịnh. Sau cái chết của Toyotomi Hideyoshi, quyền lực đã được chuyển giao vào tay Tokugawa Ieyasu.

5. Lịch sử Nhật Bản Thời Cận Thế

    Nhật Bản thời kỳ Edo (1603 – 1868)

    Lịch sử Nhật Bản thời Edo được chia thành ba giai đoạn:

•     Sơ kỳ Edo (1603 – 1650): Tokugawa Ieyasu thống nhất Nhật Bản và thành lập Mạc phủ tại Edo. Hệ thống đẳng cấp bốn tầng được thiếp lập, bao gồm sĩ, nông, công và thương. Đạo Kitô bị cấm trong thời kỳ này, đánh dấu sự kiểm soát chặt chẽ từ phía chính quyền.
•     Trung kỳ Edo (1650 – 1800): Chế độ Mạc phủ trải qua giai đoạn suy yếu, gặp khó khăn về kinh tế. Nạn đói, thiên tai và thuế nặng làm cho nông dân trở nên nghèo khổ, dẫn đến sự xuất hiện của các cuộc khởi nghĩa nông dân. Mặt khác, văn hóa Edo phát triển mạnh mẽ, tạo ra những đóng góp quan trọng trong lĩnh vực nghệ thuật và văn hóa.
•     Hậu kỳ Edo (1800 – 1868): Chính sách bế quan tỏa cảng bị phá vỡ, đưa Nhật Bản vào quá trình giao thương với phương Tây. Điều này gây ra sự bất mãn trong giới trí thức Nhật Bản đối với chính sách ngoại giao của Mạc phủ. Sự mở cửa này kích thích sự tiến bộ và tương tác với văn hóa và công nghệ của thế giới bên ngoài, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử phát triển của Nhật Bản qua các thời kỳ.

6. Lịch sử Nhật Bản Thời Cận Đại và Hiện Đại

    Nhật Bản thời kỳ Meiji – Minh Trị (1868 – 1912)

    Năm 1868, lịch sử đất nước Nhật Bản bước vào thời kỳ Minh Trị, đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ từ một quốc gia phong kiến sang một cường quốc hiện đại. Cột mốc quan trọng là cuộc Minh Trị Duy Tân (1868 – 1889) là giai đoạn cải cách toàn diện về chính trị, kinh tế, xã hội, giáo dục và quân đội. Nhật Bản mở cửa giao thương với phương Tây, tiếp thu khoa học kỹ thuật tiên tiến, đồng thời bãi bỏ chế độ phong kiến, xây dựng nhà nước theo mô hình phương Tây. Nền công nghiệp hiện đại được khởi đầu, đặt nền móng cho sự phát triển mạnh mẽ sau này.

    Sau khi hoàn thành cải cách nội bộ, Nhật Bản hướng đến xây dựng một xã hội tự do, dân chủ. Phật giáo và Thần đạo được tách biệt, Thần đạo được tôn làm quốc giáo. Cấm đạo Kitô giáo được dỡ bỏ, mở đường cho sự du nhập của các tôn giáo và tư tưởng mới. Hệ thống giáo dục mới theo phong cách phương Tây được áp dụng, thúc đẩy sự phát triển khoa học kỹ thuật và giáo dục. Các tư tưởng tự do, dân chủ, xã hội chủ nghĩa du nhập phương Tây, tạo nên một bầu không khí cởi mở và sôi động trong xã hội.

    Nhằm mở rộng lãnh thổ và khẳng định vị thế quốc tế, Nhật Bản tiến hành nhiều cuộc chiến tranh. Từ năm 1872 đến 1914, Nhật Bản lần lượt chiếm lấy Lưu Cầu, Đài Loan, một phần Sakhalin và Liêu Đông, Triều Tiên, Sơn Đông. Việc mở rộng lãnh thổ tuy mang lại lợi ích kinh tế và vị thế quốc tế cho Nhật Bản, nhưng cũng dẫn đến sự nghi ngờ và dè chừng từ các cường quốc phương Tây.

    Nhật Bản thời kỳ Shoma – Chiêu Hòa (1926 – 1989)

•     Sơ kỳ Chiêu Hòa (1926 – 1945): Thời kỳ này, Nhật Bản trải qua nhiều biến động với khủng hoảng kinh tế và bế tắc ngoại giao. Nền kinh tế suy thoái nghiêm trọng, quan hệ với các nước phương Tây căng thẳng. Nhằm giải quyết khủng hoảng, Nhật Bản đã tìm kiếm con đường bành trướng, xâm lược các nước khác. Tháng 9 năm 1931, Nhật Bản tấn công các vùng Đông Bắc Trung Quốc, mở màn cho cuộc chiến tranh xâm lược Đông Nam Á vào năm 1940.
•     Hậu kỳ Chiêu Hòa (1645 – 1989): Sau thất bại trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Nhật Bản lần đầu tiên trong lịch sử bị quân Đồng minh chiếm đóng. Chế độ quân chủ nghị viện được thiết lập, vị trí tối cao của Thiên hoàng bị bãi bỏ, Hiến pháp hòa bình được ban hành, đặt nền tảng cho một Nhật Bản mới. Các cải cách dân chủ được xây dựng lại. Hiệp ước San Francisco có hiệu lực, chấm dứt chiến tranh và khôi phục chủ quyền cho Nhật Bản. Nền kinh tế Nhật Bản đã phát triển mạnh mẽ, trở thành cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới.

    Nhật Bản thời kỳ Heisei (1989 – 2019)

    Kỷ nguyên Heisei mở ra từ năm 1989, đánh dấu bước chuyển của lịch sử Nhật Bản vào kỷ nguyên hậu hiện đại. Đây là giai đoạn đầy biến động với những thay đổi về kinh tế, chính trị và vị thế trên trường quốc tế.

    Nền kinh tế Nhật Bản trải qua nhiều giai đoạn trì trệ và hồi phục chậm chạp. Bong bóng kinh tế vỡ vào đầu thập niên 1990 kéo theo nhiều hệ lụy, khiến Nhật Bản chìm trong “thập kỷ mất mát”. Mặc dù có những nỗ lực cải cách, nền kinh tế Nhật Bản vẫn chưa thế lấy lại vị thế thống trị như trước đây.

    Vào thế kỷ 21, Nhật Bản nhận thức được sự thay đổi vị thế của mình trên trường quốc tế. Nước này bắt đầu nhấn mạnh hơn về vị trí chính trị và quân sự, thể hiện qua việc đưa quân ra nước ngoài và thành lập Bộ Quốc phòng thay cho Cục Phòng vệ Quốc gia năm 2007.

    Nhật Bản thời kỳ Reiwa (2019 – nay)

    Bắt đầu với sự kiện đăng quang lịch sử của Hoàng đế Naruhito vào năm 2019, Nhật Bản bước vào thời kỳ Reiwa với nhiều hy vọng và thách thức.

•     Kinh tế: Nhật Bản đang đối mặt với dân số già, tỷ lệ sinh thấp và nợ công cao. Chính phủ đang đầu tư vào đổi mới sáng tạo, khuyến khích khởi nghiệp và thu hút lao động nước ngoài để thúc đẩy tăng trưởng.
•     Chính trị: Nhật Bản đang tăng cường hợp tác quốc phòng với các nước đồng minh để ứng phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc và các mối đe dọa từ Triều Tiên. Đồng thời, Nhật Bản cũng đang đóng vai trò tích cực hơn trong các vấn đề quốc tế như biến đổi khí hậu và chống khủng bố.
•     Văn hóa: Phát triển mạnh mẽ với anime, manga và video game. Nhờ sức hút của văn hóa, Nhật Bản thu hút du khách quốc tế với những nét văn hóa độc đáo và phong cách thiên nhiên hùng vĩ.

Vậy là, sau 2 phần: Khái quát lịch sử Nhật Bản qua từng thời kỳ đã đưa bạn phiêu lưu qua dòng chảy lịch sử của Nhật Bản. Lịch sử, văn hoá, kiến trúc và con người Nhật Bản ẩn chứa những sức hút mãnh liệt khơi gợi niềm đam mê khám phá của du khách.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. OSC Education; Lịch sử hình thành đất nước Nhật Bản

2. Tour Nhật Bản - Du lịch Tầm nhìn Việt; 2024; Khái Quát Lịch Sử Nhật Bản Qua Từng Thời Kỳ

Xem thêm bài viết: Khám phá văn hóa Nhật Bản với chủ đề: văn hóa Kiếm đạo (Kendo)

Ngày 25 Tháng 9 Năm 2025, Admin N.